Myślę o ubezwłasnowolnieniu członka swojej rodziny. Jakie mogą wyniknąć z tego tytułu korzyści i minusy? Czy nie wystarczy przesłać do sądu wniosku o przymuszenie tej osoby do wykonania pewnych czynności np. poddania się leczeniu, umieszczeniu w DPS, jeżeli osoba ta nie jest chora psychicznie?
Rozróżnić należy dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia: całkowite oraz częściowe Całkowite ubezwłasnowolnienie może być orzeczone w przypadku osoby pełnoletniej, jak i osoby mającej ukończone 13 lat. Orzeczenie takie może być wydane tylko wtedy, gdy są spełnione kumulatywnie, w chwili orzekania o ubezwłasnowolnieniu, dwie przesłanki: 1. osoba, której dotyczy postępowanie jest chora psychicznie, niedorozwinięta umysłowo lub też dotknięta innego rodzaju zaburzeniami psychicznymi, w szczególności pijaństwem lub narkomanią oraz 2. wskutek tej choroby nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.
Z kolei ubezwłasnowolnienie częściowe powoduje ograniczenie zdolności do czynności prawnych. Osoba pełnoletnia może zostać ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, gdy wskutek tej choroby potrzebna jest jej pomoc do prowadzenia swoich spraw.
Należy wziąć pod uwagę, iż żadna inna ułomność osoby, niezależnie od tego, co jest jej przyczyną, nie daje podstaw do ubezwłasnowolnienia.
Po wydaniu przez Sąd Okręgowy postanowienia w przedmiocie ubezwłasnowolnienia całkowitego lub częściowego przesyła je do Sądu Rejonowego. Sąd na tej podstawie ustanawia dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie- opiekuna, a ubezwłasnowolnionej częściowo- kuratora.
Sąd ustanawia opiekę z urzędu i powierza ją przede wszystkim małżonkowi, a w braku małżonka – ojcu lub matce ubezwłasnowolnionego. Gdyby jednak nie było to możliwe lub niezgodne z dobrem podopiecznego, opiekunem może zostać inna osoba, która ma pełną zdolność do czynności prawnych, nie została pozbawiona praw publicznych albo praw rodzicielskich lub opiekuńczych i zachodzi prawdopodobieństwo, że należycie wywiąże się z obowiązków. Opiekun ma prawo wykonywać wszelkie czynności dotyczące pieczy nad osobą lub majątkiem objętego opieką. W ważniejszych sprawach opiekun jest zobowiązany do uzyskiwania zgody sądu. Opiekun winien także składać m.in. sprawozdanie roczne i rachunek z zarządu majątkiem. Może zażądać od sądu wynagrodzenia. Jeśli jednak nakład pracy opiekuna jest nieznaczny lub czyni zadość zasadom współżycia społecznego to wynagrodzenie nie przysługuje.
Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę, z tym, że pełniący ją kurator jest uprawniony do reprezentowania tej osoby i zarządu jej majątkiem tylko wtedy gdy sąd tak postanowi. Chodzi w tym przypadku tylko o pomoc osobie częściowo ubezwłasnowolnionej, a nie zastępowanie jej w prowadzeniu przez nią spraw życiowych. Poszerzenie zakresu kurateli przez sąd może nastąpić również w okresie późniejszym, gdy kurator wykonuje już swoje obowiązki, a zaistnieje taka potrzeba. Kurator również może zażądać za sprawowanie kurateli odpowiedniego wynagrodzenia.
Jeżeli bliska Panu osoba nie jest chora psychicznie, nie ma możliwości, aby sąd zmusił ją do przyjmowania leków bądź umieścił w DPS gdyż z leczeniem przymusowym mamy do czynienia w sytuacji, gdy pomimo sprzeciwu wyrażonego przez pacjenta obowiązujące uregulowania prawne pozwalają na podjęcie w stosunku do niego legalnych działań medycznych. Z sytuacjami postępowania przymusowego w medycynie mamy do czynienia w okolicznościach: leczenia osób dotkniętych zaburzeniami psychicznymi; postępowania psychiatrycznego; leczenia osób uzależnionych; leczenia chorób zakaźnych.
